Op 9 april 2026 publiceerde de AFM haar vernieuwde Leidraad Hypotheekadvisering. Daarin valt één ding direct op: verduurzaming en funderingsproblematiek zijn niet langer bijzaken, maar nadrukkelijk onderdeel van passend hypotheekadvies. De AFM noemt verduurzaming expliciet als nieuw thema en benadrukt dat adviseurs consumenten moeten helpen bij het in kaart brengen van verduurzamingsopties, financieringsmogelijkheden en de financiële gevolgen daarvan.    Dat is een belangrijke en positieve ontwikkeling. Precies dit onderwerp heb ik op 1 april 2026 besproken tijdens het SEH Kennis & Innovatie Event, in de masterclass over verduurzaming in lijn met AFM-kaders. Daar stond centraal dat verduurzaming en funderingsrisico’s niet langer los gezien kunnen worden van goed hypotheekadvies, maar juist vroeg in het proces moeten worden meegenomen.  Meer aandacht voor woningen met label E, F en G Wat ik sterk vind aan de nieuwe leidraad, is dat de AFM veel explicieter maakt dat adviseurs verduurzaming moeten bespreken, zeker wanneer een klant een woning op het oog heeft met een laag energielabel. In de leidraad staat letterlijk dat dit belang toeneemt bij woningen met energielabel E, F of G. Ook moet het energielabel worden besproken in relatie tot de maximale leenruimte en de keuze voor een hypotheekproduct, bijvoorbeeld wanneer een duurzaamheidskorting mogelijk is.  Dat is precies de beweging die nodig is. Bij juist deze woningen moet verduurzaming niet pas ná de aankoop ter sprake komen, maar direct aan tafel liggen tijdens het financieringsgesprek. Niet als extraatje, maar als integraal onderdeel van verantwoord adviseren. Een slecht label betekent immers vaak hogere energielasten, meer toekomstig investeringsrisico en een grotere kans dat een klant later alsnog moet verduurzamen onder minder gunstige omstandigheden. De AFM onderstreept ook dat adviseurs klanten kunnen wijzen op de invloed van hoge energiekosten op de betaalbaarheid van de woonlasten en hen kunnen informeren over de manieren om energiebesparende maatregelen te financieren.  Mijn oproep wordt hiermee bevestigd: zet het EBB juist hier standaard in Voor mij bevestigt deze leidraad iets waar ik al langer voor pleit: gebruik het beschikbare Energie Bespaar Budget juist standaard bij woningen met label E, F en G. Dat is logisch om drie redenen. Ten eerste zijn dit de woningen waar de verduurzamingsopgave het grootst is. Ten tweede levert financiering op het moment van aankoop het meeste gemak op voor de klant. En ten derde voorkom je dat verduurzaming blijft hangen in uitstel, losse offertes of een apart traject dat later vaak niet meer gebeurt. De AFM laat in de leidraad ook zien dat verduurzamingswensen kunnen leiden tot een concreet advies over een hypotheek met een EBB. In het voorbeeld in de leidraad adviseert de adviseur een hypotheek met een Energie Bespaar Budget van €15.000, terwijl voor de inhoudelijke maatregelkeuze wordt verwezen naar een energieadviseur. Dat vind ik een sterk en werkbaar uitgangspunt: de hypotheekadviseur hoeft geen energie-expert te zijn, maar moet wel het onderwerp agenderen en de financiering mogelijk maken.  Funderingsproblematiek hoort ook thuis in het hypotheekgesprek Minstens zo relevant is dat de AFM nu ook expliciet aandacht vraagt voor funderingsproblematiek. In de leidraad staat dat van adviseurs relevante kennis wordt verwacht over de kans op funderingsschade in de omgeving. Zeker wanneer er concrete signalen zijn, of wanneer risico’s lokaal algemeen bekend zijn, moet de adviseur dit betrekken in het financiële advies. Als een oplossing niet direct mogelijk is, moet de klant op zijn minst bewust worden gemaakt van het financiële risico.  Dat is een grote stap vooruit. Funderingsschade is namelijk geen theoretisch onderwerp. Het raakt de waarde van de woning, de toekomstige herstelkosten, de financierbaarheid en uiteindelijk ook de betaalbaarheid van wonen. In mijn SEH-masterclass heb ik dit ook benoemd: verduurzaming en funderingsrisico vragen om meer structuur, betere informatie en minder frictie in de praktijk. Niet via extra Excel-bestanden of losse zoektochten, maar via standaardisatie, goede data en een duidelijke plek in het adviesproces.  Van losse aandacht naar structureel onderdeel van passend advies De kern van deze vernieuwde leidraad is voor mij helder: goed hypotheekadvies gaat niet alleen meer over lening, rente en productvorm. Het gaat ook over de kwaliteit en toekomstbestendigheid van de woning zelf. Dat is winst voor consumenten, winst voor adviseurs en uiteindelijk ook winst voor de markt. Want een woning met hoge energielasten of een latent funderingsrisico vraagt om een andere afweging dan een woning die technisch en energetisch op orde is. Door die realiteit eerder en beter mee te nemen, wordt advies niet alleen passender, maar ook eerlijker en toekomstgerichter. De AFM positioneert de leidraad bovendien nadrukkelijk als hulpmiddel voor passend advies en als kader waar de toezichthouder op blijft monitoren.  Mijn conclusie Ik ben positief over deze publicatie van de AFM. De leidraad geeft verduurzaming en funderingsproblematiek eindelijk de prominente rol die deze onderwerpen verdienen binnen hypotheekadvisering. Vooral de extra aandacht voor woningen met label E, F en G is belangrijk. Dit zijn precies de woningen waarbij je verduurzaming niet moet doorschuiven, maar direct moet meefinancieren bij aankoop. Dat was mijn boodschap tijdens het SEH Congres van 1 april, en het is goed om te zien dat deze lijn nu duidelijk terugkomt in de AFM-leidraad. De volgende stap is nu de vertaling naar de praktijk: minder vrijblijvendheid, meer structuur, en slimme ondersteuning in adviesprocessen zodat adviseurs dit ook echt werkbaar kunnen toepassen.

De verduurzaming van de gebouwde omgeving draait al lang niet meer alleen om energiezuinigheid. Steeds vaker verschuift de aandacht naar de totale klimaatimpact van gebouwen over hun volledige levenscyclus. In dat kader wordt WLC-GWP  — Whole Life Cycle Global Warming Potential  — een steeds belangrijkere indicator. WLC-GWP kijkt naar de totale uitstoot van broeikasgassen van een gebouw gedurende de hele levensduur. Het gaat daarbij niet alleen om emissies die samenhangen met bouwmaterialen en bouwproducten, maar ook om uitstoot door energiegebruik tijdens de gebruiksfase, onderhoud, vervanging en uiteindelijk sloop. Juist die integrale benadering maakt deze indicator relevant voor de volgende fase van verduurzaming. In Nederland is dat een belangrijke ontwikkeling. Waar de MPG  vooral stuurt op de milieuprestatie van materialen en BENG  zich richt op de energieprestatie van gebouwen, brengt WLC-GWP deze perspectieven samen in één klimaatindicator. Daarmee ontstaat een vollediger beeld van de werkelijke CO₂-impact van nieuwbouw. Binnen de Nederlandse bepalingsmethode wordt WLC-GWP uitgedrukt in kg CO₂-equivalent per m² gebruiksoppervlak per jaar , berekend over een vaste periode van 50 jaar. Dat onderscheid met MPG is wezenlijk. MPG kijkt naar meerdere milieu-impactcategorieën, terwijl WLC-GWP zich specifiek richt op broeikasgasemissies. Ook verschillen de rekeneenheid en de manier waarop de levensduur van een gebouw wordt meegenomen. WLC-GWP is daarom niet simpelweg een andere naam voor bestaande duurzaamheidsindicatoren, maar een aanvullende manier om gerichter te sturen op klimaatimpact. De relevantie van WLC-GWP neemt de komende jaren verder toe. De indicator krijgt een plek binnen wet- en regelgeving, vergunningverlening, energielabels, certificeringen, aanbestedingen en subsidies. Ook in bredere Europese kaders, zoals EU Taxonomy , Level(s)  en CSRD , wordt Whole Life Carbon steeds belangrijker. Voor ontwikkelaars, bouwers, adviseurs, financiers en beleidsmakers betekent dit dat de levenscyclusuitstoot van gebouwen steeds vaker meeweegt in keuzes, investeringen en verantwoording. Ook vanuit beleid wordt de lijn concreter. In de Nederlandse uitwerking van de EPBD  is aangekondigd dat WLC-GWP onderdeel wordt van de transitie naar emissievrije gebouwen. Uiterlijk 1 januari 2027  moet een routekaart voor WLC-GWP zijn gepubliceerd. Vanaf 2028  moet voor nieuwe grote gebouwen van meer dan 1.000 m²  een WLC-GWP-berekening worden ingediend en op het energielabel worden vermeld. Vanaf 2030  moeten alle nieuwe labelplichtige gebouwen voldoen aan de dan geldende eisen voor emissies over de gehele levenscyclus. Tegelijkertijd is de methodiek nog volop in ontwikkeling. Er zijn nog inhoudelijke discussies over onderwerpen zoals module D , de waardering van biobased materialen , de omgang met energiedragers  en de toepassing op bestaande bouw . Juist daarom is dit het moment om kennis op te bouwen. Organisaties die nu al begrijpen hoe WLC-GWP werkt, zijn beter voorbereid op toekomstige regelgeving én op de strategische keuzes die daarbij horen. WLC-GWP is daarmee meer dan een technische rekenmethode. Het is een nieuwe manier om naar duurzaamheid in de gebouwde omgeving te kijken: integraal, levenscyclusgericht en steeds directer verbonden aan beleid, financiering en marktstandaarden. Voor partijen die actief zijn in de gebouwde omgeving is het daarom verstandig om Whole Life Carbon nu al serieus mee te nemen in hun strategie en besluitvorming.

Klimaatadaptatie was lange tijd een onderwerp dat vooral opdook in beleidsstukken, stresstesten en toekomstverkenningen. Inmiddels is dat stadium voorbij. In de gebouwde omgeving schuift klimaatadaptatie op van ambitie naar randvoorwaarde. Niet alleen omdat extreem weer vaker voorkomt, maar ook omdat de financiële, ruimtelijke en maatschappelijke gevolgen van niets doen steeds zichtbaarder worden.  Voor de woningmarkt, vastgoedontwikkeling en publieke besluitvorming is dat een relevante verschuiving. Waar verduurzaming de afgelopen jaren vooral werd gekoppeld aan energieprestatie en CO2-reductie, groeit het besef dat ook klimaatbestendigheid onderdeel moet zijn van toekomstbestendig bouwen en wonen. Denk aan hitte, wateroverlast, droogte, bodemdaling en overstromingsrisico’s. Dat zijn geen abstracte thema’s meer, maar concrete factoren die invloed hebben op investeringen, vastgoedwaarde, verzekerbaarheid en de kwaliteit van de leefomgeving.  Waarom dit onderwerp opnieuw aandacht verdient Een jaar geleden verscheen het rapport Klimaatadaptatie in een stroomversnelling , opgesteld door de werkgroep Klimaatadaptatie van het Platform voor Duurzame Financiering. De kernboodschap was toen al helder: samenleving en financiële instellingen kunnen niet wachten. Klimaatverandering raakt vastgoed, infrastructuur en woonomgevingen direct, en daarmee ook banken, verzekeraars, beleggers en overheden. Ongeveer een kwart van de balansen van Nederlandse financiële instellingen hangt samen met vastgoed. Dat maakt fysieke klimaatrisico’s direct relevant voor financiering en risicobeheer.  Sindsdien is het onderwerp verder opgeschoven. In de voortgang van de Nationale aanpak Klimaatadaptatie gebouwde omgeving is nadrukkelijk gekeken naar drie vragen: wat zijn de kosten en baten van klimaatadaptief bouwen, hoe werkt de maatlat in de praktijk, en hoe kan die juridisch beter worden geborgd. De uitkomst is relevant: de totale businesscase voor klimaatadaptieve maatregelen in de gebouwde omgeving is positief. Met andere woorden: het levert maatschappelijk en financieel meer op dan het kost, al vallen kosten en baten niet automatisch bij dezelfde partijen neer.  Dat is precies waarom klimaatadaptatie niet langer alleen een ontwerpvraag is. Het is ook een verdelingsvraag, een financieringsvraag en een sturingsvraag. De omslag: van vrijblijvend naar richtinggevend Een belangrijke ontwikkeling is de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve gebouwde omgeving. Die maatlat is ontwikkeld om eenduidig te maken wat klimaatadaptief bouwen en inrichten in de praktijk betekent. Niet als lijst met verplichte maatregelen, maar als kader met doelen, prestatie-eisen en richtlijnen voor thema’s als wateroverlast, droogte, hitte, biodiversiteit, bodemdaling en gevolgbeperking bij overstromingen. Juist daardoor ontstaat ruimte voor lokaal maatwerk én meer duidelijkheid voor marktpartijen.  Dat klinkt technisch, maar de betekenis is groot. In de praktijk worstelen gemeenten, ontwikkelaars en vastgoedeigenaren vaak met dezelfde vraag: wat mag je redelijkerwijs verwachten van klimaatbestendig bouwen? Zolang daar geen gedeeld kader voor is, blijft het onderwerp kwetsbaar in projectafwegingen. Dan wint parkeren het van vergroening, korte termijn het van lange termijn, en bouwtempo het van toekomstbestendigheid. De maatlat probeert daar een antwoord op te geven. Uit de praktijkverkenning blijkt dat betrokken partijen de maatlat waarderen omdat die zorgt voor een gedeelde taal en een gelijker speelveld. Tegelijk is ook duidelijk dat verdere concretisering nodig is en dat gemeenten behoefte hebben aan standaardteksten voor eigen beleid en omgevingsplannen.  Klimaatadaptatie is ook een financiële businesscase Een van de meest interessante inzichten uit de recente voortgang is dat klimaatadaptief bouwen niet alleen vanuit beleid of maatschappelijke verantwoordelijkheid logisch is, maar ook economisch verdedigbaar. In de verkenning naar kosten en baten is berekend dat de totale businesscase positief is. De financiële baten zijn bijna gelijk aan de totale investeringskosten, terwijl niets doen juist leidt tot hogere schade en hogere maatschappelijke kosten in de toekomst. De potentiële schade kan volgens de verkenning tot 2050 oplopen tot circa 70 miljard euro.  Dat maakt klimaatadaptatie relevanter voor financiers dan vaak wordt gedacht. Banken en verzekeraars hebben direct belang bij lagere risico’s, beter waardevast vastgoed en betere verzekerbaarheid. Tegelijk zit daar nog een knelpunt: klimaatrisico’s worden vandaag nog lang niet altijd goed ingeprijsd. Daardoor lijkt klimaatadaptief vastgoed soms duurder, terwijl het op langere termijn juist rationeler en robuuster is.  Voor de hypotheek- en vastgoedketen is dat een cruciaal punt. Zolang risico’s onvoldoende zichtbaar zijn in taxatie, acceptatie, pricing en productontwikkeling, blijft klimaatadaptatie te vaak een extra in plaats van een integraal onderdeel van de businesscase. Wat dit betekent voor de woningmarkt en het hypotheekdomein Voor iedereen die werkt op het snijvlak van wonen, financieren en vastgoedontwikkeling is klimaatadaptatie inmiddels meer dan een ruimtelijk thema. Het raakt aan de vraag hoe je woningen waardeert, hoe je risico’s uitlegt aan klanten en hoe je toekomstige betaalbaarheid en leefbaarheid meeneemt in besluitvorming. In het rapport uit 2023 wordt bijvoorbeeld gewezen op informatie-asymmetrie rond fysieke risico’s, zoals funderingsproblematiek. Als kopers, verkopers, adviseurs en financiers niet over dezelfde informatie beschikken, werkt de markt niet goed. Dat geldt breder ook voor klimaatrisico’s als hitte, wateroverlast en overstroming. Daarom is het voorstel voor een klimaatlabel voor woningen en gebouwen zo interessant: niet als administratieve extra, maar als manier om risico’s, handelingsperspectief en waardering beter bij elkaar te brengen.  Ook aan de financieringskant liggen er kansen. Het rapport benoemt dat de huidige Tijdelijke regeling hypothecair krediet vooral is gericht op klimaatmitigatie en dat verbreding met klimaatadaptatie logisch zou zijn. Daarnaast wordt gewezen op bestaande mogelijkheden zoals groenfinanciering, MIA/Vamil en sustainability linked leningen. Voor woningcorporaties, gemeenten en zakelijke vastgoedeigenaren kan dat helpen om investeringen eerder rond te rekenen.  Voor adviseurs en beleidsmakers is dat een belangrijke les: klimaatadaptatie vraagt niet alleen om normen en ambities, maar ook om slimme vertaling naar financierbaarheid, klantbediening en ketensamenwerking. Niet alles draait om nieuwbouw Klimaatadaptatie wordt nog vaak geassocieerd met nieuwbouw, maar de grootste opgave zit minstens zo goed in de bestaande gebouwde omgeving. Daar komen hitte, droogte, funderingsrisico’s, wateroverlast en een versteende openbare ruimte bij elkaar. Bovendien is juist daar de handelingsruimte vaak beperkter en zijn verantwoordelijkheden versnipperd over bewoners, corporaties, gemeenten, ontwikkelaars en financiers.  Dat maakt de opgave complexer, maar niet minder urgent. De voortgangsbrief laat zien dat vergroening financieel aantrekkelijk kan zijn, juist omdat groene maatregelen vaak meerdere doelen tegelijk dienen. Ze helpen tegen hitte, wateroverlast en leefbaarheidsproblemen, en leveren vaak meer nevenbaten op dan puur technische oplossingen.  Voor gemeenten en marktpartijen ligt hier dus geen keuze tussen “groen” of “efficiënt”, maar eerder de vraag hoe je investeringen zo organiseert dat klimaatadaptatie, leefkwaliteit en waardebehoud elkaar versterken. De volgende stap: juridische borging en standaardisatie De echte test zit de komende jaren in borging. Zolang klimaatadaptatie afhankelijk blijft van lokale ambitie of individuele projectkeuzes, blijft het tempo ongelijk en het resultaat wisselend. Daarom is het veelzeggend dat in de praktijkverkenning juridische borging door het Rijk wordt genoemd als sleutelfactor voor versnelling. Niet om innovatie dicht te regelen, maar om te zorgen dat klimaatadaptatie structureel wordt meegewogen in projecten, beleid en vergunningverlening.  Ook op standaardisatie gebeurt meer. In de voortgangsbrief wordt onder meer verwezen naar het Overleg Standaarden Klimaatadaptatie, waarin wordt gewerkt aan betere verankering van klimaatadaptatie in normen, richtlijnen en handreikingen. Dat lijkt misschien een technische stap, maar is in werkelijkheid heel praktisch: standaarden bepalen mede wat ontwerpers, bouwers, beheerders en opdrachtgevers normaal gaan vinden.  Mijn visie: klimaatadaptatie hoort thuis in de kern van het woon- en financieringsdomein Wat mij betreft is de belangrijkste conclusie dat klimaatadaptatie niet langer als apart duurzaamheidsonderwerp moet worden behandeld. Het hoort thuis in de kern van hoe we woningen ontwikkelen, financieren, taxeren, beheren en verbeteren. Voor de hypotheekmarkt betekent dat: klimaatrisico’s beter vertalen naar klantinzicht, productlogica en ketendata. Voor overheden betekent het: minder vrijblijvendheid en meer houvast in beleid en uitvoering. Voor ontwikkelaars en vastgoedeigenaren betekent het: eerder sturen op lange termijn waarde in plaats van alleen op korte termijn kosten. En voor de sector als geheel betekent het: klimaatadaptatie niet zien als rem op de woningmarkt, maar als voorwaarde voor toekomstbestendige groei. De richting is inmiddels duidelijk. De vraag is niet meer óf klimaatadaptatie onderdeel wordt van de gebouwde omgeving, maar hoe snel en hoe slim we het organiseren.

Energie voor iedereen vraagt om een mensgerichte aanpak. De energietransitie in de gebouwde omgeving wordt nog te vaak benaderd als een technische opgave. Dan gaat het over isolatie, warmtepompen, zonnepanelen en energielabels. Maar in de praktijk is verduurzaming pas succesvol als mensen ook echt kunnen meedoen. Dat is de kern van het SER-advies Energie voor iedereen . De Sociaal-Economische Raad laat zien dat verduurzaming niet alleen een klimaatvraagstuk is, maar ook draait om betaalbaarheid, duidelijkheid en uitvoerbaarheid voor huishoudens en kleine ondernemers.    Volgens de SER hangt succesvol verduurzamen af van drie factoren: kunnen, weten en willen . Mensen moeten de financiële ruimte hebben om te investeren, begrijpen welke stappen logisch zijn en voldoende vertrouwen hebben om in beweging te komen. Juist daar gaat het vaak mis. Veel huishoudens lopen vast door complexe regelingen, onduidelijke subsidies, gebrek aan tijd of beperkte toegang tot passende financiering.    Daar komt bij dat wisselend overheidsbeleid verduurzaming vertraagt. Als regels of stimuleringsmaatregelen steeds veranderen, neemt het vertrouwen af. Burgers en ondernemers stellen investeringen dan uit. De SER benadrukt daarom dat voorspelbaar beleid essentieel is, met een heldere koers richting 2030 en 2050. Alleen dan ontstaat de rust die nodig is om grotere investeringen in woningen en gebouwen verantwoord te maken.    Een belangrijk inzicht uit het advies is dat informeren alleen niet genoeg is. Veel mensen hebben behoefte aan praktische ondersteuning en ontzorging. Niet nog een loket of regeling erbij, maar een aanpak die aansluit op hun situatie en klantreis. De SER noemt toegankelijke en betrouwbare ondersteuning daarom een randvoorwaarde voor versnelling.  Ook lokale samenwerking speelt daarin een belangrijke rol. In buurten en wijken ontstaat meer beweging als verduurzaming zichtbaar, concreet en collectief wordt gemaakt. Mensen raken sneller gemotiveerd als ze voorbeelden dichtbij zien en geholpen worden bij keuzes, uitvoering en financiering.  Voor de praktijk is de boodschap helder: verduurzaming vraagt om meer dan techniek. Het vraagt om een samenhangende aanpak waarin beleid, financiering, klantondersteuning en uitvoering goed op elkaar aansluiten. Wie echt wil versnellen, moet niet alleen nadenken over maatregelen, maar vooral over de vraag hoe mensen in beweging komen. Dat vraagt om eenvoud, vertrouwen en grip. Juist daar ligt de sleutel tot energie voor iedereen.

De energiecrisis is terug op de agenda. Niet alleen door geopolitieke onrust en de vrees voor opnieuw stijgende prijzen, maar ook doordat steeds duidelijker wordt dat veel huishoudens nog altijd kwetsbaar zijn voor schokken in hun energierekening. In recente berichtgeving zegt ABN AMRO dat woningeigenaren er verstandig aan doen hun energierekening juist nu structureel te verlagen, in plaats van te hopen dat de markt vanzelf weer rustig wordt. Econoom Sandra Phlippen noemde afwachten op 23 maart 2026 bij NPO Radio 1 zelfs “het allerstomste” wat kabinet en huishoudens nu kunnen doen.    Die boodschap raakt de kern. Compensatie kan nodig zijn, maar lost het onderliggende probleem niet op. Dat blijkt ook uit het debat rond het Tijdelijk Noodfonds Energie . Het fonds was in 2026 gevuld met 56,3 miljoen euro, maar dat budget was volgens de fondsorganisatie al binnen enkele dagen benut. Dat onderstreept hoe groot de druk op kwetsbare huishoudens nog altijd is.    Tijdelijk e steun helpt, maar maakt niemand minder afhankelijk   De politieke reflex bij stijgende energieprijzen is vaak begrijpelijk: compenseren, toeslagen optuigen, noodfondsen openen. Ook nu wordt daar weer over gesproken. Voor huishoudens die direct in de knel komen is dat relevant en soms noodzakelijk. Maar structureel maakt het mensen niet minder afhankelijk van prijsschokken. Het dempt de pijn, maar verlaagt de energievraag niet.    Daar zit precies het verschil tussen crisisbeleid en toekomstbestendig beleid. Een noodfonds is een vangnet. Verduurzaming is risicoreductie.   De SER zegt eigenlijk hetzelfde, maar dan breder   Dat beeld sluit nauw aan bij het nieuwe SER-advies Energie voor iedereen , vastgesteld op 19 maart 2026. De SER stelt dat verduurzaming van de gebouwde omgeving essentieel is voor een betaalbare en beheersbare energierekening, maar dat de voortgang achterblijft. Huishoudens en kleine ondernemers willen vaak wel verduurzamen, maar lopen vast op gebrek aan financiële ruimte, onzekerheid, complexe regelingen, afhankelijkheid van anderen en instabiel beleid. De SER pleit daarom voor een mensgerichte, inclusieve aanpak die het handelingsvermogen van burgers vergroot.    Dat is een belangrijk inzicht. De energietransitie is niet alleen een technische of klimaatopgave, maar ook een uitvoeringsvraagstuk. Mensen moeten kunnen handelen. En daarvoor zijn duidelijkheid, betaalbaarheid en eenvoud cruciaal.    Budgetneutraal verduurzamen wordt daarmee logischer   Juist in deze context is budgetneutraal verduurzamen interessant. Niet als slogan, maar als praktisch principe: maatregelen zo kiezen en financieren dat de maandlasten beheersbaar blijven en idealiter worden opgevangen door lagere energiekosten. Dat vraagt om een slimme mix van isolatie, installaties, subsidies en passende financiering.   Daarvoor is ook instrumentarium beschikbaar. De Rijksoverheid wijst erop dat ISDE-subsidies en financiering via het Nationaal Warmtefonds de energierekening structureel kunnen verlagen. Voor lage en middeninkomens bestaan bovendien gunstige leenvoorwaarden; in eerdere communicatie meldde het Rijk dat veel huishoudens hierdoor rentevrij kunnen lenen.    Ook inhoudelijk is de logica helder. Milieu Centraal benadrukt dat isolatie direct leidt tot minder warmtevraag en dus minder energieverbruik. Bij hybride warmtepompen noemt Milieu Centraal gemiddeld circa 60% minder gasverbruik voor verwarming, naast een lagere energierekening en beschikbare subsidie. Niet elke woning is hetzelfde, maar de richting is duidelijk: minder verbruik betekent meer grip.    Van reactief compenseren naar structureel verlagen   De kernvraag is daarom niet alleen of het kabinet opnieuw moet compenseren. De kernvraag is hoe we huishoudens sneller helpen om structureel minder kwetsbaar te worden. Dat vraagt om:   helder advies, eenvoudige uitvoering, toegankelijke financiering, en maatregelen die direct effect hebben op de energierekening.   Daar ligt ook de kans voor geldverstrekkers, adviseurs, gemeenten en uitvoerende partijen. Wie verduurzaming weet te vertalen naar begrijpelijke keuzes en haalbare maandlasten, helpt niet alleen het klimaat, maar ook de betaalbaarheid van wonen.   Mijn conclusie   De actuele energiecrisis laat opnieuw zien hoe kwetsbaar veel huishoudens zijn voor externe schokken. Tijdelijke steun blijft belangrijk voor wie het direct nodig heeft. Maar wie alleen compenseert, blijft achter de feiten aanlopen. De verstandigste route is om de energievraag zelf omlaag te brengen en verduurzaming zo te organiseren dat die financieel uitvoerbaar wordt.   Niet afwachten dus. Juist nu is het moment om van compensatie naar structurele verlaging te bewegen — en waar mogelijk budgetneutraal te verduurzamen.

De introductie van een nieuw funderingslabel lijkt op het eerste gezicht een logische stap. Meer transparantie over de staat van woningen is immers goed voor kopers, adviseurs en geldverstrekkers. Toch laat de eerste berichtgeving een ander beeld zien. Kopers worden pas ná aankoop geconfronteerd met funderingsrisico’s. Met directe gevolgen: een lagere leencapaciteit en mogelijk tienduizenden euro’s aan extra kosten. Dat is geen kinderziekte van een nieuw label. Dit is een fundamentele ontwerpfout in de keten. Het echte probleem: informatie komt te laat De woningmarkt is ingericht als een keten van stappen: Oriëntatie Bieden Aankoop Hypotheekadvies Acceptatie Funderingsinformatie wordt nu pas laat in deze keten zichtbaar — soms zelfs na aankoop. Dat zorgt voor drie structurele problemen: 1. Verkeerde biedingen Kopers bieden zonder volledig risicobeeld. 2. Onbetrouwbare financiering Hypotheekberekeningen blijken achteraf niet te kloppen. 3. Vertraging en uitval Dossiers moeten opnieuw beoordeeld worden of vallen helemaal uit. Dit is inefficiënt, kostbaar en ondermijnt vertrouwen in het proces. Dit raakt direct aan leennormen en risico-inschatting Voor geldverstrekkers is funderingsproblematiek geen detail, maar een kernrisico: Waardevermindering van het onderpand Toekomstige herstelkosten Hogere kans op betalingsproblemen Dat een funderingslabel impact heeft op de maximale hypotheek is dus logisch. Wat níet logisch is: Dat deze informatie pas beschikbaar komt nadat financiële beslissingen al zijn genomen. De parallel met verduurzaming (en waarom dit voorspelbaar was) Dit probleem kennen we al langer uit de verduurzamingshoek. Ook daar zien we: Subsidies die pas laat in beeld komen Energiebesparing die niet wordt meegenomen in leencapaciteit Adviseurs die moeten werken met incomplete informatie De rode draad: Relevante woningdata zit niet op het juiste moment in de klantreis. Funderingsrisico’s zijn simpelweg de volgende categorie die dit probleem zichtbaar maakt. De oplossing zit niet in meer labels, maar in betere integratie Nog een label toevoegen is niet de oplossing. De echte oplossing zit in wanneer en waar die informatie beschikbaar komt. Wat nodig is: 1. Vroegtijdig inzicht (oriëntatiefase) Kopers moeten vóór een bod weten: Wat is het funderingsrisico? Wat zijn de potentiële herstelkosten? 2. Integratie in hypotheekadvies Adviseurs moeten automatisch inzicht krijgen in: Impact op leencapaciteit Beschikbare subsidies en financieringsopties 3. Gebruik van brondata en automatisering Geen handmatige rapporten, maar: Data uit registraties Geautomatiseerde risicomodellen Directe vertaling naar financiële consequenties Van risico naar kans: betere besluitvorming Als we dit goed inrichten, verandert het speelveld fundamenteel. Voor kopers: Betere keuzes Minder verrassingen Realistisch biedgedrag Voor banken: Betere risicomodellen Minder uitval in acceptatie Stabielere portefeuilles Voor de markt: Snellere transacties Meer transparantie Betere aansluiting tussen woningkwaliteit en financiering Dit is precies waar de markt nu naartoe moet De technologie om dit te realiseren is er al. In mijn werk zie ik dagelijks dat het mogelijk is om: Woningdata Funderingsrisico’s Verduurzamingsmaatregelen Subsidies en financiering samen te brengen in één geïntegreerd advies. Niet achteraf, maar aan de voorkant van de klantreis. Conclusie Het funderingslabel legt geen nieuw probleem bloot. Het maakt een bestaand probleem zichtbaar. Zolang cruciale woninginformatie pas laat in het proces beschikbaar komt, blijven we: Verkeerde beslissingen faciliteren Risico’s verkeerd inschatten Onnodige kosten creëren De volgende stap is duidelijk: integreer deze inzichten vóór het hypotheekadvies. Wie dat goed doet, heeft niet alleen betere processen — maar bouwt ook aan een toekomstbestendige woningmarkt. Benieuwd hoe dit eruitziet in de praktijk? Bekijk hier de presentatie over de verduurzamingstoolbox op het SEH congres waarin funderingsrisico's een belangrijke plek inneemt:

Wat dit betekent voor hypotheekadvies, geldverstrekkers en de volgende stap: financiering en subsidies ‘in het gesprek’ krijgen. De AFM publiceerde op 24 februari 2026 de Consumentenmonitor Hypotheekbezitters (veldwerk oktober 2025). De uitkomst is dubbel: woningeigenaren verduurzamen steeds vaker, maar betalen dat meestal uit eigen zak. Dat is een gemiste kans, want juist financierings- en subsidiemogelijkheden kunnen de drempel verlagen voor de groep die wel wil, maar het niet haalbaar denkt te maken. De belangrijkste inzichten Vier op de tien hypotheekbezitters heeft het afgelopen jaar de woning (verder) verduurzaamd. Wie verduurzaamt, financiert dit vooral met spaargeld: ruim 8 op de 10 betaalt volledig uit eigen middelen. Een groeiende groep financiert ‘op een andere manier’ (bijv. gemeentelijke subsidie, VvE-financiering, Warmtefonds of persoonlijke lening). Ruim 1 op de 10 verduurzamers sloot een extra hypotheek af voor de financiering – vrijwel altijd met advies (11% met advies versus 1% zonder). Gebruik van de ISDE-subsidie stijgt (van 10% in 2023 naar 15% in 2025), terwijl het gebruik van andere initiatieven beperkt blijft (Warmtefonds rond 7%). Het aantal consumenten dat ooit proactief is benaderd door adviseur of verstrekker is bijna verdubbeld (van 1 op de 20 in 2022 naar bijna 1 op de 10 in 2025), maar blijft nog bescheiden. Mijn duiding: ‘bekendheid’ groeit, maar ‘toepassing’ blijft achter De trend is positief: meer mensen kennen financierings- en subsidieregelingen. Maar in de praktijk blijkt het nog lastig om die regelingen te vertalen naar een concreet besluit: “Wat kan ik doen, wat kost het, wat levert het op, en hoe regel ik het zonder gedoe?” Als het antwoord niet snel en betrouwbaar in beeld komt, wint spaargeld (of uitstel) het bijna altijd. In mijn opdrachten bij geldverstrekkers en (keten)partijen werk ik precies aan dit knelpunt: verduurzaming onderdeel maken van het normale hypotheekproces – met brondata, slimme berekeningen en tooling die adviseurs en klanten helpt om opties te vergelijken en meteen te zien welke financieringsroutes en subsidies passen. De AFM-cijfers bevestigen wat ik in de praktijk zie: als je de ‘financiële haalbaarheid’ en de ‘route naar uitvoering’ niet eenvoudig maakt, blijft verduurzaming een goed voornemen. En dat geldt zowel bij aankoop (transactiemoment) als bij bestaande woningeigenaren. Wat adviseurs, geldverstrekkers en ketenpartners hier morgen al mee kunnen Maak financieringsopties standaard onderdeel van het gesprek. Niet als ‘extra onderwerp’, maar als keuzehulp: spaargeld, meefinancieren in de hypotheek, consumptief krediet, Warmtefonds, VvE, gemeentelijke/landelijke subsidies. Werk met een simpele budgetneutrale check. Laat direct zien wanneer de maandlast (financiering) gelijk of lager kan uitvallen door energiebesparing. Dat maakt ‘haalbaarheid’ tastbaar. Automatiseer de ‘subsidie- en regelingencheck’. Niet elke adviseur kan elke regeling paraat hebben. Koppel een actuele regelingenlaag aan klant- en woningdata zodat het advies sneller en consistenter wordt. Stuur op proactieve service (maar wél AFM-proof). De AFM ziet ruimte voor proactiever informeren. Door klanten gericht te benaderen op relevante momenten (renteherziening, verbouwing, verhuizing, labelstap) wordt het gesprek normaler. Sluit de uitvoering aan op het advies. Veel klanten haken af door ‘regelwerk’. Een duidelijke route (offerte, financiering, subsidie-aanvraag, uitvoering) verhoogt conversie – en verlaagt faalkosten. Wil je dit vertalen naar jouw klantreis of hypotheekplatform? Ik help geldverstrekkers, adviesketens en softwarepartijen om verduurzaming werkbaar te maken in het advies- en acceptatieproces: van brondata en berekeningen tot integratie in tooling. Stuur me een bericht, dan kijken we samen waar in jouw proces de grootste ‘frictie’ zit en hoe je die oplost. Bronnen · AFM (24-02-2026). ‘Meer woningeigenaren bekend met financierings- en subsidiemogelijkheden voor woningverduurzaming’ (persbericht). · AFM (2026). Consumentenmonitor Hypotheekbezitters Q4 2025 (rapport, veldwerk oktober 2025).

Introductie Verduurzamingstoolbox tijdens InFinance Talkshow Kansen & Visies – vrijdag 27 februari 2026 Verduurzaming is niet meer weg te denken uit het hypotheekadvies. En toch hoor ik in de praktijk nog elke week hetzelfde: de informatie is versnipperd, regelingen veranderen, tools sluiten niet goed op elkaar aan en het is daardoor lastig om verduurzaming echt goed en efficiënt mee te nemen in het adviesgesprek. Juist daarom vind ik het waardevol dat we op vrijdag 27 februari 2026 in de InFinance Talkshow Kansen & Visies het gesprek voeren over een belangrijk kantelpunt: hoe maken we verduurzaming structureel toegankelijker voor adviseurs én consumenten? Tijdens de talkshow introduceren we de Verduurzamingstoolbox en brengen we beleid, praktijk en ketenpartijen bij elkaar om te bespreken waar we nu staan, wat beter kan en wat er nodig is om echt schaal te maken. Waarom een Verduurzamingstoolbox? De hypotheekadviseur krijgt steeds vaker vragen over isolatie, warmtepompen, subsidies, energielabels en financieringsmogelijkheden. Tegelijkertijd is het moeilijk om in het adviesproces: snel de juiste informatie te vinden, te bepalen wat relevant is voor de klant, én het vervolgens goed te borgen richting dossier en vervolgproces. De Verduurzamingstoolbox is bedoeld om die kloof te dichten: minder zoeken, meer toepassen. Niet als extra “losse tool”, maar als praktische ondersteuning die aansluit op de adviespraktijk. Talkshow: beleid, keten en adviespraktijk aan één tafel In de talkshow gaan Alex Klein en Dominique van de Heide Wijma in gesprek met een sterke mix van mensen die ieder een ander deel van de puzzel vertegenwoordigen: Jennifer op ’t Hoog – Directeur HDN Over ketensamenwerking en standaarden: wat is er nodig om verduurzaming echt goed in processen en systemen te laten landen? Anneke van Kempen – Beleidsmedewerker Energiebeleid Gebouwde Omgeving, ministerie van VRO Over de beleidskant: welke richting wordt ingezet en hoe zorgen we dat het in de praktijk werkbaar blijft? Maaike Verhoef – Eigenaar & adviseur, Advies met M.I.N.T. Over de werkelijkheid aan tafel: wat werkt wel, wat werkt niet, en waar lopen adviseurs dagelijks tegenaan? Frank Heuts – Senior Marketeer, Obvion Hypotheken Over de rol van geldverstrekkers: hoe sluit je aan op klantbehoeften en hoe maak je verduurzaming onderdeel van de dienstverlening? De kernvraag: wat moet er beter? Wat mij betreft draait het om drie verbeterpunten die steeds terugkomen: Eén begrijpelijk verhaal voor klant én adviseur Geen versnippering in bronnen, maar consistente informatie en logica. Toepasbaarheid in het adviesgesprek Verduurzaming moet niet “erbij” komen, maar inpasbaar zijn in het bestaande proces. Slimme inzet van data en tooling Niet meer handmatig puzzelen, maar ondersteuning met brondata en ketenafspraken die het werk juist lichter maken. Volg de talkshow Wil je weten hoe de Duurzaamheidstoolbox eruitziet, welke richting partijen kiezen en waar de kansen liggen voor adviseurs? Kijk dan mee met de InFinance Talkshow Kansen & Visies op vrijdag 27 februari 2026

Verduurzaming is inmiddels een vast onderwerp aan de adviestafel. Toch hoor ik nog vaak hetzelfde van hypotheekadviseurs: de informatie is versnipperd, verandert continu en is lastig om “goed” te verwerken in het advies én het dossier . En precies daar zit de spanning: je wilt klanten vooruithelpen met concrete opties, maar je wilt ook netjes werken binnen de AFM-kaders voor inventarisatie, advies en dossiervorming . Daarom geef ik tijdens SEH Kennis & Innovatie Event 2026 (SEHkie 2026)  een masterclass: “Verduurzaming in lijn met AFM-kaders: zo maak je het werkbaar in het hypotheekadvies.” Ik doe dit samen met Mieke Pels , Beleidsmedewerker Energietransitie Gebouwde Omgeving bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening (VRO) . Vanuit VRO en HDN brengen we beleid, praktijk en ketenlogica bij elkaar — met één doel: verduurzaming praktisch en uitvoerbaar maken voor adviseurs . Wat je uit de masterclass haalt In de sessie zoomen we in op drie dingen waar het in de praktijk vaak misgaat (of onnodig ingewikkeld wordt): Wat vraagt verduurzaming van je adviesproces? Welke informatie heb je écht nodig in de inventarisatie, hoe verwerk je dit in je advies, en hoe zorg je dat de onderbouwing klopt in het dossier? Data en tooling als versneller (in plaats van extra werk) Welke rol kunnen data en slimme tooling spelen om het adviesgesprek juist eenvoudiger te maken — en niet zwaarder? Van inzicht naar implementatie in software en standaarden We delen concrete aanknopingspunten  voor implementatie richting hypotheekadviesoftware  en ketenstandaarden  (waar HDN een belangrijke rol speelt).

In deze NVM/brainbay-publicatie Duurzaam Wonen  (december 2025) wordt verduurzaming eindelijk neergezet zoals het in de praktijk werkt: niet als morele keuze, maar als een financieel-rationele stap die waarde, comfort en betaalbaarheid samenbrengt.  Wat mij als expert direct opvalt Energielabel is hard geld geworden.  NVM/brainbay becijfert dat een woning met label A gemiddeld circa €74.000  meer waard is dan een vergelijkbare woning met label G (ongeveer 17%  verschil), puur op energieprestatie.  Verduurzamen betaalt zich meestal dubbel terug via woningwaarde.  Op basis van 30.000 adviezen: isolatie levert gemiddeld een terugverdienfactor van 2,2 ; isolatie + installaties gemiddeld 1,9 . En in 87%  (isolatie) tot 91%  (combi) is de waardestijging groter dan de kosten—zelfs zónder subsidies in de berekening.  De echte bottleneck is niet techniek, maar “houvast”.  Labels zijn vaak verouderd, veel mensen handelen pas als de businesscase klopt, en kwetsbare groepen (lager inkomen, ouderen, VvE’s) lopen tegen drempels aan. Dat staat haaks op de marktdruk die NVM laat zien: kopers letten steeds meer op totale maandlasten (hypotheek + energie).  Waarom dit één-op-één aansluit op de Verduurzamingstoolbox De NVM introduceert met de Verduurzamingsscan  een richting die ik al langer zie als “de missing link”: direct na bezichtiging een concreet scenario-overzicht  met maatregelen, kosten, energiebesparing, labelstap én verwachte waardestijging.  Dat is precies wat je nodig hebt om verduurzaming in het hypotheekproces  te krijgen: snel, vergelijkbaar, herhaalbaar en onderbouwd. Alleen: zolang dit soort inzichten “naast” het hypotheekadvies staan (pdf’s, losse tools, handwerk), schaal je niet. Je moet het in  de klantreis en in  de advies- en acceptatie systemen bouwen. De oplossing die hier logisch uit volgt Wat je nu kunt realiseren (en waar de Verduurzamingstoolbox voor bedoeld is), is een gestandaardiseerde set berekeningen en services die: Scenario’s doorrekent op maandlasten i.p.v. losse maatregelen Hypotheeklast (incl. energiebespaarbudget/bouwdepot) + energielast = nieuwe maandlast Doel: budgetneutraal  of aantoonbaar “betaalbaar” (met bandbreedtes en aannames transparant) Label- en waarde effecten meeneemt als onderdeel van de businesscase Niet alleen “besparing”, maar ook onderpandwaarde / risico  en dus relevant voor geldverstrekkers NVM-data laat zien dat de markt dit al prijst; dus je wil dit ook in je advieslogica hebben.  Subsidies en lokale regelingen automatisch toepast Omdat het rapport expliciet benoemt dat juist doelgroepen met minder ruimte achterblijven, moet je drempels verlagen met automatische regeltoepassing  en “wat kan ik nu doen?”-advies.  Eén standaard voor meerdere adviespakketten Zodat adviseurs niet per pakket een andere uitkomst krijgen En je ketenpartners (banken, intermediairs, gemeenten) dezelfde waarheid laten gebruiken Mijn advies aan lezers Lees dit rapport niet als “weer een duurzaamheidsstuk”, maar als bewijs dat verduurzaming inmiddels marktlogica  is. Wie dit slim integreert in software en processen, maakt verduurzaming: sneller bespreekbaar (minder zoektijd, meer zekerheid), beter financierbaar (maandlastgedreven), en beter opschaalbaar (standaard scenario’s + brondata).  Als je dit interessant vindt voor jouw organisatie: de stap is nu om van losse tools naar ketenklare services  te gaan—precies het gat dat de Verduurzamingstoolbox kan vullen.

In deze kamerbrief (4 juli 2025) reageert het kabinet op het advies “De Olifant onder de kamer”  over de snel groeiende funderingsproblematiek.  De kern: funderingsschade raakt steeds meer woningen, met grote financiële én sociale impact, en vraagt een langjarige aanpak  met samenwerking tussen Rijk, medeoverheden en marktpartijen (banken, verzekeraars, bouwsector).  Het kabinet kiest voor een nationale aanpak  met drie sporen: (1) de randvoorwaarden organiseren, (2) individuele woningeigenaren ondersteunen en (3) een gebiedsgerichte aanpak ondersteunen waar problemen zich opstapelen. Een belangrijk onderdeel is het opbouwen van betrouwbare data en risicomodellen  en uiteindelijk één publieke informatievoorziening met funderingsinformatie, met regie op kwaliteit en standaardisatie. Ook wil het kabinet dat funderingsinformatie vroeg in het woningtransactieproces  beschikbaar komt: idealiter al bij verkoop/advertentie, zodat kopers het kunnen meewegen vóórdat ze bieden. Daarom gaat het Rijk met marktpartijen (o.a. kredietverstrekkers) werken aan een standaard  voor risico-inschatting, aanvullend onderzoek en gevolgen voor kredietverstrekking. Financieel is er voor 2025–2028 €56 miljoen  beschikbaar voor de aanpak, plus €20 miljoen  extra storting in 2026 voor het Fonds Duurzaam Funderingsherstel . Dat fonds heeft sinds 1 juli 2025 landelijke werking  en ondersteunt eigenaren die financiering niet rond krijgen via de reguliere hypotheekmarkt. Tot slot start het kabinet met een gebiedsgerichte “leeraanpak”  in o.a. Friesland, Emmen, Rivierenland, Zaanstad, Rotterdam en Dordrecht om kennis en interventies sneller te ontwikkelen en te delen.

Een nationale aanpak funderingsproblematiek vanuit drie benaderingen De olifant onder de kamer: funderingsrisico hoort óók in de verduurzamingstoolbox Bij verduurzaming kijken we terecht naar isolatie, installaties en subsidies, maar er is nog een factor die vaak te laat wordt meegenomen: funderingsrisico . Het rapport “De Olifant onder de kamer”  laat zien dat funderingsproblematiek een groeiend thema is en grote financiële impact kan hebben voor kopers. Funderingsschade hangt bovendien steeds vaker samen met veranderend klimaat : langdurige droogte  kan grondwaterstanden verlagen en daarmee het risico vergroten, terwijl extreme neerslag  en wateroverlast ook funderingen kan aantasten. Daarom past funderingsinformatie logisch in de verduurzamingstoolbox : het is niet alleen een financieel/technisch thema, maar óók klimaatadaptatie . Als de fundering onzeker is, beïnvloedt dat de waarde en financierbaarheid, maar ook hoeveel ruimte er nog is voor verduurzamingsinvesteringen. Het doel is niet om kopers af te schrikken, maar om eerder realistische keuzes te kunnen maken. Cruciaal is dat deze data niet pas bij taxatie of keuring opduikt, maar zo vroeg mogelijk in het proces beschikbaar is. Wat mij betreft hoort dat dus niet alleen bij de hypotheekadviseur, maar óók bij de makelaar, in de woningpresentatie of dataroom. Dan kan een koper het risico meewegen in bod, financiering en planning van maatregelen. Zo ontstaat een vollediger beeld van “wat kan wél, wat kan later, en wat vraagt eerst aandacht” — en voorkom je verrassingen achteraf.