Een toekomstbestendige woning gaat niet alleen over energie

Bij het verduurzamen van woningen denken we al snel aan isolatie, zonnepanelen, warmtepompen en een beter energielabel. Logisch, want energieverbruik en CO₂-uitstoot zijn belangrijke thema’s. Maar een toekomstbestendige woning vraagt inmiddels om een bredere blik.

Ook water wordt een steeds belangrijker onderdeel van de verduurzamingsopgave.

Een artikel in het AD over een nieuwbouwproject in Leerdam is daar een mooi voorbeeld van. Bij 34 woningen wordt onder iedere woning een grote waterzak geplaatst waarin ongeveer 4.500 liter regenwater kan worden opgeslagen. Dat regenwater kan vervolgens via een apart leidingstelsel worden gebruikt voor bijvoorbeeld het doorspoelen van het toilet, het besproeien van de tuin en eventueel de wasmachine. (⁠De Ondernemer)

Ik vind dat een interessante en innovatieve manier om woningen toekomstbestendiger te maken.

Waarom drinkwater gebruiken als dat niet nodig is?

In Nederland zijn we eraan gewend geraakt dat schoon drinkwater vrijwel onbeperkt beschikbaar is. Daardoor gebruiken we drinkwater ook voor toepassingen waarvoor drinkwaterkwaliteit eigenlijk helemaal niet noodzakelijk is.

Een toilet hoeft niet met drinkwater te worden doorgespoeld. Ook voor het besproeien van een tuin kan regenwater prima worden gebruikt.

Door regenwater lokaal op te vangen, ontstaat daarmee een dubbele winst. We verminderen het gebruik van drinkwater én houden tijdens hevige regenval meer water lokaal vast. Het Rijk noemt het opvangen en hergebruiken van regenwater daarom ook expliciet als onderdeel van klimaatadaptief bouwen. (⁠Volkshuisvesting Nederland)

Dat laatste wordt naar mijn mening nog wel eens onderschat. We moeten ons tegelijkertijd voorbereiden op perioden van droogte én perioden met juist heel veel neerslag. Water tijdelijk opslaan en later weer gebruiken, helpt bij beide uitdagingen.

Van energietransitie naar toekomstbestendig wonen

Ik houd me dagelijks bezig met het verduurzamen van woningen en vooral met de vraag hoe we verduurzaming eenvoudiger, betaalbaarder en beter toegankelijk kunnen maken.

Daarbij zie ik dat we de definitie van verduurzaming langzaam moeten verbreden.

Een woning van de toekomst is wat mij betreft niet alleen energiezuinig. Hij moet ook:

• zo min mogelijk energie verspillen;

• duurzame energie kunnen gebruiken;

• comfortabel blijven tijdens warme zomers;

• bestand zijn tegen extremere weersomstandigheden;

• slim omgaan met regen- en drinkwater;

• en financieel aantrekkelijk blijven voor de eigenaar.

Wateropslag past heel logisch in dat rijtje.

Het mooie van een oplossing zoals een waterzak onder een woning is bovendien dat bestaande ruimte wordt benut. Regenwaterzakken kunnen bijvoorbeeld in kruipruimtes worden geplaatst en gekoppeld worden aan een filter, pomp en afzonderlijk leidingnet voor toilet, wasmachine of buitenkraan. Dergelijke oplossingen zijn niet alleen voor nieuwbouw denkbaar, maar kunnen technisch ook bij bestaande woningen worden toegepast. (⁠Mijn Waterfabriek)

Water verdient een plek in de verduurzamingsberekening

Daar ligt wat mij betreft ook een interessante volgende stap.

We rekenen bij verduurzaming inmiddels steeds beter aan investeringen, energiebesparing, subsidies, financiering, energielabels en maandlasten. Maar klimaatadaptieve maatregelen zitten nog nauwelijks in die berekeningen.

Wat kost een wateropslagsysteem?Hoeveel drinkwater bespaart een huishouden ermee?Welke bijdrage levert het aan klimaatadaptatie?Zijn er lokale subsidies beschikbaar?En wat doet een combinatie van energie- én watermaatregelen met de toekomstbestendigheid en uiteindelijk de waarde van een woning?

Dat zijn vragen die steeds relevanter worden.

Gemeenten kunnen daar eveneens een belangrijke rol in spelen. Watervriendelijk bouwen kan bijvoorbeeld worden gestimuleerd via eisen en waardering bij aanbestedingen, bouwconvenanten en lokaal beleid. (⁠Drinkwaterplatform)

Niet iedere woning heeft morgen een waterzak nodig

Ik denk niet dat we nu onmiddellijk onder iedere Nederlandse woning een watertank of waterzak moeten leggen.

Maar dit soort projecten laten wel zien welke kant we op bewegen.

De woning van de toekomst wordt steeds meer een klein systeem waarin energie, warmte, elektriciteit en water slim worden opgewekt, opgeslagen en hergebruikt.

Daarbij moeten we niet alleen kijken naar wat een woning vandaag verbruikt, maar vooral naar wat een woning de komende twintig of dertig jaar nodig heeft.

Een woning toekomstbestendig maken betekent daarom meer dan alleen de energierekening verlagen. Wateropslag en klimaatadaptatie verdienen wat mij betreft een volwaardige plek naast isolatie, duurzame installaties en energieopwekking.

De waterzak onder de vloer is misschien maar één oplossing. Maar het denken erachter is precies de ontwikkeling die we nodig hebben.