Betaalbare verduurzaming begint niet bij subsidies, maar bij inzicht
- jeroenheijnen
- 22 jul
- 3 minuten om te lezen
De afgelopen jaren is de betaalbaarheid van energie uitgegroeid tot één van de grootste maatschappelijke vraagstukken. Zodra de energieprijzen stijgen, verschuift de aandacht vrijwel direct naar compensatieregelingen, belastingmaatregelen of tijdelijke steun voor huishoudens. Begrijpelijk, want niemand wil dat mensen hun energierekening niet meer kunnen betalen.
Toch denk ik dat we inmiddels op een kantelpunt zijn aangekomen.
Een nieuw onderzoek van TNO laat zien dat de echte oplossing niet ligt in het blijven compenseren van hoge energiekosten, maar juist in het structureel verlagen van de energievraag. Niet de energierekening zelf moet centraal staan, maar de woning waar die energierekening uit voortkomt. Dat sluit naadloos aan bij waar ik mij de afgelopen jaren met You Are On voor inzet.
Wie alleen naar landelijke gemiddelden kijkt, krijgt namelijk een vertekend beeld. Gemiddeld besteden Nederlandse huishoudens ongeveer zeven tot acht procent van hun inkomen aan energie en brandstof. Dat lijkt misschien beheersbaar, maar achter dat gemiddelde gaan enorme verschillen schuil. Huishoudens met een laag inkomen besteden gemiddeld bijna drie keer zoveel van hun inkomen aan energie als huishoudens met een hoog inkomen. Bovendien blijken inwoners buiten de Randstad structureel kwetsbaarder doordat woningen gemiddeld minder energiezuinig zijn en de afhankelijkheid van de auto groter is.
Dat bevestigt precies wat ik in de praktijk dagelijks tegenkom.
Wanneer ik met banken, overheden of hypotheekorganisaties spreek over verduurzaming, gaat het gesprek vaak over subsidies of financiering. Natuurlijk zijn die belangrijk. Maar uiteindelijk bepalen ze niet of een woning betaalbaar wordt. De grootste factor blijft simpelweg hoeveel energie een woning nodig heeft om comfortabel te kunnen wonen.
Een slecht geïsoleerde woning zorgt niet alleen voor een hogere energierekening, maar ook voor hogere energiebelastingen. TNO laat zien dat huishoudens in woningen met een slechte energetische kwaliteit honderden euro’s per jaar meer aan energiebelasting betalen dan vergelijkbare huishoudens in goed geïsoleerde woningen. Dat betekent dat juist de woningen die het meeste energie verbruiken, ook het zwaarst worden belast.
Daarom geloof ik dat verduurzaming veel meer is dan een klimaatopgave.
Het is in de eerste plaats een betaalbaarheidsvraagstuk.
Misschien wel het meest interessante onderdeel van het onderzoek vind ik de scenarioanalyse. Daarin onderzocht TNO wat er gebeurt wanneer woningen beter worden geïsoleerd en huishoudens overstappen op elektrisch rijden. De uitkomst is opvallend: de financiële voordelen van verduurzaming blijken groter te zijn dan de verschillen tussen de verschillende energieprijsscenario’s. Zelfs wanneer energieprijzen langdurig hoog blijven, zijn huishoudens na verduurzaming gemiddeld goedkoper uit dan in de huidige situatie.
Dat is een belangrijke constatering.
Jarenlang hebben we vooral geprobeerd om de gevolgen van hoge energieprijzen te verzachten. Misschien moeten we ons nu veel meer richten op het voorkomen van hoge energiekosten.
Dat vraagt echter om iets anders dan alleen subsidies beschikbaar stellen. De meeste woningeigenaren weten namelijk helemaal niet welke maatregelen voor hun woning interessant zijn, welke regelingen van toepassing zijn of hoe zij de investering kunnen financieren. De informatie bestaat wel, maar zit verspreid over tientallen websites, loketten en organisaties.
Juist daar zie ik de grootste uitdaging én de grootste kans.
Met You Are On houd ik mij bezig met het verbinden van al die losse puzzelstukken. Niet door nóg een website met informatie te maken, maar door data, regelingen, financieringsmogelijkheden en woninginformatie slim met elkaar te combineren. Zodat een woningeigenaar of financieel adviseur niet alleen ziet welke subsidie beschikbaar is, maar ook direct begrijpt wat de investering betekent voor de maandlasten, het energielabel, de energiebesparing en de totale woonlasten.
Die gedachte vormt ook de basis van de HDN Verduurzamingstoolbox waar ik namens HDN, samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), aan werk. Het doel daarvan is niet om nóg een rekentool te ontwikkelen, maar om verduurzaming onderdeel te maken van het reguliere hypotheek- en woonadvies. Niet als ingewikkeld specialistisch onderwerp, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van het gesprek over wonen.
Wat ik mooi vind aan het TNO-onderzoek is dat het precies laat zien waarom deze ontwikkeling noodzakelijk is. De betaalbaarheid van energie wordt de komende jaren steeds minder bepaald door de hoogte van de energieprijs en steeds meer door de snelheid waarmee huishoudens kunnen verduurzamen. Dat vraagt niet alleen om goed beleid, maar vooral om slimme digitale oplossingen die inwoners helpen om de juiste keuzes te maken.
Daar ligt wat mij betreft de echte opgave voor de komende jaren.
Niet wachten tot de volgende energiecrisis zich aandient, maar ervoor zorgen dat huishoudens er simpelweg minder kwetsbaar voor worden. Door inzicht te geven, financiering toegankelijk te maken en verduurzaming begrijpelijk te maken. Want pas als verduurzamen eenvoudig én financieel inzichtelijk wordt, kan het op grote schaal onderdeel worden van hoe we in Nederland wonen en financieren.
Opmerkingen